Het is eigenlijk niet te geloven hoe snel je van de ene naar de andere wereld kunt reizen. Gisteren stonden we nog op Schiphol. En vanochtend wandelden we door Stellenbosch, alsof we nooit anders gedaan hebben.

Het was een wat saaie reis. Elf uur op een stoel zitten is niet de meest uitdagende activiteit. Maar het was een goede gelegenheid om elkaar als groep nog wat beter te leren kennen. En verder was er tijdens de vlucht voldoende vermaak. In de boordcomputer stonden zo’n honderd films en duizend muzieknummers opgeslagen, die je met een muis kon oproepen….wel een wat surrealistisch gevoel om op 10 km. hoogte, vliegend boven de Sahara, naar de laatste films te kijken of naar Mozart te luisteren.

Vanochtend zagen we pas echt goed in wat voor prachtige omgeving we terecht waren gekomen. We logeren in een idyllisch mooi hotelletje, op een steenworp afstand van het centrum. De meeste huizen in Stellenbosch zijn gebouwd in oud-hollandse stijl (ook de nieuwere huizen), hetgeen eens te meer onderstreept dat het stadje een zeer oude geschiedenis heeft. Het gebouw van de theologische faculteit, waar we vandaag de meeste tijd doorgebracht hebben, is eveneens een imposant gebouw. Eenmaal binnen is het vreemd om te bedenken dat hier in de vorige eeuw de theologische fundamenten van de Apartheid uitgedacht zijn. Diverse theologen die in dat verband bekend zijn geworden, zoals prof. Heijns, staren je nog steeds aan vanachter fotolijsten. Maar interessant is dat de fotogalerij ook verraadt hoe snel de werkelijkheid veranderd is. Vanaf de jaren negentig hangen er ook foto’s van zwarte en vrouwelijke docenten.

Vandaag kregen we een aantal lezingen aangeboden (met gesprek na). Heerlijk om op een stoel te zitten en van allerlei deskundigen informatie aangereikt te krijgen over de situatie in Zuid-Afrika. Het accent lag op de bijdrage die de kerk zou kunnen spelen bij de opbouw van een post-apartheid samenleving. Tegelijkertijd werd duidelijk dat, ondanks de politieke omwenteling van zo’n tien jaar geleden, er nog een lange weg te gaan is, voordat blank, kleurling en zwart vreedzaam naast (en met) elkaar zullen kunnen leven. Zoals één van onze docenten opmerkte: “Apartheid is de erfzonde van Zuid-Afrika. Het zal ons nog vele decennia achtervolgen. Maar tegelijkertijd is de drang om een andere samenleving op te bouwen, enorm sterk. Je hoeft maar te denken aan de vele generaties zwarte christenen, die in hun liturgie vieren dat hoop en verwachting levend zijn.”

Met een hartelijke groet van ons allen,

Hans Snoek (reisleider)

UITSIG

Het uitzicht vanuit het busje dat ons naar Kaapstad vervoert is nogal wisselend. Het ene moment word je geraakt door de prachtige natuur die dit gedeelte van Zuid Afrika kenmerkt (bloeiende struiken, groene weiden, hoge bergen, wijngaarden …), het andere moment rijgt zich een lange rij van townships (krottenwijken) aaneen tot een troosteloos landschap. Het is vooral dit laatste landschap dat regelmatig de vraag oproept welk vooruitzicht de mensen die er wonen, hebben. Zal hun toekomst er anders uitzien dan de troosteloosheid van vandaag?

Uit het gesprek dat we hebben met ds. Keith Vermeulen van de Zuid Afrikaanse Raad van Kerken blijkt dat er inderdaad nog heel veel werk verzet moet worden om de toekomst voor de arme, veelal zwarte Zuid-Afrikanen rooskleuriger te maken. Het is de taak van Ds. Vermeulen om namens de kerken te lobbyen bij de parlementscommissies. Hij vraagt ons uitdrukkelijk om voor zijn werk te bidden, ook als we weer terug zijn in Nederland.

Vanuit de stad is er een prachtig uitzicht op de Tafelberg. Soms zie je in de verte het kabelbaantje omhoog of naar beneden gaan. Diezelfde Tafelberg zien we ’s middags opnieuw, als we op bezoek gaan bij Ds. Mw. Lee-Anne Simon. Alleen dient de Tafelberg nu als achtergronddecor voor de trieste en verveloze flats van de kleurlingentownship Uitsig, waar zij predikant is. Zij neemt ons mee naar haar kerk, naar de koster en de mensen die in deze township wonen.

Een grote groep enthousiaste kinderen begroet ons als we ons naar de flats naast de kerk begeven. De predikant legt uit dat wij waarschijnlijk de eerste blanken zijn die in deze township op bezoek komen. Ze vertelt over de onmacht die ze ervaart om de toekomst van deze kinderen te verbeteren. Maar tegelijk spreekt ze ook over de hoop die in haar is, om daadwerkelijk iets voor hen te kunnen betekenen. Wel is daar veel voor nodig. “Preken kunnen we wel”, zegt ze, “Ik moet leren netwerken en structuren te bouwen”.

Dat is niet het geval bij veel van de mensen die in Uitsig wonen. Een huizenhoog percentage aan aids en tbc, drank- en drugsgebruik, geweld, werkeloosheid, arbeidsongeschiktheid, … maakt deze township tot een plek waar een hoopvolle toekomst nog ver weg lijkt.

En toch. Predikant en gemeenteleden weigeren de hoop te verliezen. Het geloof is hier bijna tastbaar iets dat bergen lijkt te kunnen verzetten en uitzicht (uitsig) kan bieden.

Rianne Veenstra (werkzaam te Maartensdijk/Hol. Rading/ Almere)

Vanmorgen keerden we terug naar ons hotelletje in Stellenbosch. We hebben eerst onze ervaringen gedeeld die we opdeden tijdens het bezoek aan verschillende predikanten.
Christien, Bärbel en Rianne vertelden over hun ervaringen bij predikante Lee Anne en haar man. Lee Anne werkt in een van de armste zwarte wijken van Kaapstad, waar zich zelden een blanke laat zien. Tijdens de wandeling kwamen veel kinderen nieuwsgierig op hen af en vroegen op de foto te mogen.

Harmen en Evert Jan hebben met hun gastheer vooral gesproken over zijn ervaringen als zwarte predikant in de laatste fase van de apartheid, over ‘verzoening ‘ in de praktijk en mogelijke boosheid over al het aangedane onrecht. Ze bezochten de kerk van Belhar, waar de beroemde belijdenis van ‘apartheid is zonde’ is uitgesproken en gingen op bezoek bij een senior gemeentelid.

Ikzelf vertelde daarna over het bezoek, samen met Hans Snoek, aan ds. Ab IJzerman. Hij is in Nederland opgegroeid, maar nu predikant in een zwarte gemeente in de township Khayalitsha ’s Avonds mochten we een ‘biduur’ meemaken. Het zingen, de eerbied en de gastvrijheid maakten diepe indruk op ons.

Na dit gesprek zijn we met David (economiestudent en dezer dagen onze chauffeur) naar Cape Point gereden. Het was een lange, maar prachtige rit langs schilderachtige baaien. Cape Point is het zuidelijkste puntje van Zuid Afrika, op Kaap de Goede Hoop na. Het was mooi weer, we boften. Onvoorstelbaar dat er nog ruim 6200 km water ligt tussen ons en de Zuidpool. Indrukwekkend, de ruige rots die opkomt waar de Indische en de Atlantische oceaan samenkomen.

Vervolgens zijn we weer teruggereden naar Kaapstad om met de ‘zweefbaan’ afgezet te worden op de ruim 1000 meter hoge Tafelberg. Daar hadden we een majestueus uitzicht over de oceanen en Kaapstad met zijn prachtige baai. Nog een heerlijk ijsje op de boulevard gelikt, eventjes het strand op en daarna weer terug naar Stellenbosch.

Na een snelle pizza waren we tegen tienen weer terug in het hotel. Nog even nagepraat over deze mooie doch drukke dag.

Met een hartelijke groet, mede namens de rest van de groep,

Hans Mast

Tot nu toe zijn we voortdurend heen en weer geslingerd tussen de verschillende werelden van blank en zwart, arm en rijk. Maar op deze dag werd dat wel heel duidelijk.

Na het ontbijt, hadden we op de theologische faculteit een gesprek met professor Hendriks, hoogleraar Praktische Theologie, over vragen die samen hingen met ons bezoek aan de predikanten. Hij ging er goed op in. We werden geraakt door zijn (vaak heel persoonlijke) antwoorden. Vervolgens vertrokken we naar Khayalitsha, een township van ongeveer 1 miljoen inwoners, waar we de organisatie “Learn to Earn” bezochten. Eerst stapte een maatschappelijk werkster bij ons in en maakten we een rondrit door de township. Om je heen zie je een zee van krotten waar mensen hun wasje buiten hangen, op straat aan het koken zijn, kinderen tegen zoiets als een bal trappen, jongens rondhangen…

We brengen een bezoek aan Golden, een man die geen huis en geen werk had. Op een nacht droomde hij over een vuilnisbelt met bloemen die hij kon plukken en verkopen om zo aan eten te komen. Wakker geworden, rende Golden naar de vuilnisbelt, maar vond geen bloemen. Na meermaals dezelfde droom te hebben gehad zonder dat hij bloemen vond, was er wel iets anders dat hij vond…stapels lege blikjes, geel en wit. In zijn hutje ging hij aan het werk, met een schaar en een pot lijm. Hij maakte bloemen van de blikjes die hij vond. Tot op vandaag verkoopt hij deze bloemen (ook aan ons) en verdient zo wat geld. Na het bezoek aan Golden gingen we terug naar de organisatie ‘Learn to Earn’, die mensen een vakopleiding biedt, zodat ze in hun eigen onderhoud kunnen voorzien.

Om 13.30 uur vertrokken we naar Alfred Waterfront, een chique wijk rond de haven van Kaapstad met veel boetiekjes, restaurants en keurig geklede mensen…de overgang is groot. We nemen hier de boot naar Robbeneiland. Aangekomen gaan we onder de poort door met de woorden “Ons dien met trots”. Het deed denken aan “Arbeit macht frei”. We krijgen een rondleiding door iemand die zelf op Robbeneiland gevangen heeft gezeten. Na een heel erg indrukwekkende dag, waarin we heen en weer werden geslingerd tussen verschillende werelden, komen we laat weer aan in Stellenbosch, waar we heerlijk dineren in het Wijnhuis, met nog voor ogen de krottenwijken van Khayalithsa….

Met een hartelijke groet, mede namens de rest van de groep,

Christien Ferrari- van Schuppen

Deze dag is onze grote ‘wisseldag’. David, de student die het grootste gedeelte van deze eerste week onze chauffeur was, brengt ons met het intussen vertrouwde busje naar het vliegveld van Kaapstad voor de binnenlandse vlucht naar Durban. David is een prettige vent. Uit zijn bedankje blijkt dat de positieve gevoelens wederzijds zijn. De tocht naar Robbeneiland en door de township Khayalitsha heeft ook bij hem, als blanke, een onvergetelijke indruk achtergelaten.

Op de luchthaven hebben we tijd voor telefoontjes en zo aandacht te besteden aan het wel en wee van onze diverse thuisbases. We trakteren onze reisleider Hans en onszelf op taart, en zingen hem toe vanwege zijn 49ste verjaardag. De vliegreis is minder dan anderhalf uur. Veel tijd om tot ons door te laten dringen dat we van een mild ‘Hollands’ lenteklimaat nu in een subtropische zomerwarmte zijn beland, hebben we niet. Bij aankomst vallen we in de handen van Gary Leonard. Hij weet onmiddellijk de indruk te wekken een goede organisator te zijn, die voortvarend te werk gaat. Hij rijdt ons in een luxe, maar te klein busje naar ons logeeradres, het gastenverblijf van de zusters in St. Mariann Hill. Het blijkt een grote missiepost te zijn, met een eigen bisschop en kathedraal. De sfeer doet denken aan gastenverblijven in sommige Nederlandse kloosters: sobere maar goede maaltijden en een inrichting van de kamers die gedateerd is, maar goed genoeg. Alles werkt.

Tijdens de thee licht Gary het programma van de komende week toe. Hij is een Brit die jarenlang predikant van enkele gemeentes in Zuid-Afrika geweest is en nu o.a. groepsbezoeken deskundig voorbereidt en begeleidt. We zullen bijzondere mensen ontmoeten, die ons het een en ander kunnen vertellen over de enorme problemen in KwaZulu-Natal: geweld, hiv/aids, incest, criminaliteit…

’s Avonds is er eindelijk tijd om de gevoelens van de eerste week met elkaar te delen en een avondgebed te hebben. Precies halverwege de reis komt dat goed uit. Hoe verschillend de achtergronden van onze keuze voor deze reis ook zijn, we hebben gemeenschappelijk dat de ontmoetingen van deze eerste week ons diep hebben geraakt Wat zijn er in dit land toch veel mensen die op een gedreven en gelovige wijze een bijdrage proberen te leveren aan het oplossen van de problemen in dit land. Een kostbare ervaring!

Met een hartelijke groet, ook namens de rest van de groep,

Harmen Jansen

Een warme, vochtige zondagochtend en Durban gaat naar de kerk. De straten zijn gevuld met mensen die op weg zijn naar één van de vele kerken, die hier in alle kleuren en soorten op iedere straathoek staan. Door open kerkramen klinkt gezang. Voor wie uit geseculariseerd Nederland komt, is dit een bijzondere ervaring.

Onze groep is uitgenodigd om de kerkdienst mee te maken in een Uniting Reformed Church of Southern Africa. Het is een arme, zwarte gemeente in KwaMakuta, een klein dorpje. Omdat we vroeg zijn, kunnen we in de pastorie kennismaken met één van de predikanten. De gemeente heeft een zwarte en een blanke predikant. Zij gaan vanmorgen samen voor; de één houdt de preek (Dion Snijman), de ander leidt de rest van de viering.

Het is een kleine gemeente. Er zijn nog geen honderd belijdende leden en nog iets minder doopleden. Ook het gebouw is klein en eenvoudig. De mensen druppelen vlak voor aanvang binnen; een groot deel komt pas later. Ook het keyboard met bespeler verschijnt pas na enkele gezangen. Gelukkig zijn er sterke stemmen die kunnen inzetten. Er zijn liederen uit het gezangboek, vaak op bekende melodieën, of spontane gezangen. Het ontroert om samen de geloofsbelijdenis uit te spreken, in de Zulu-taal. De Engelse preek wordt vertaald door een gemeentelid.

We weten ons, aan de andere kant van de aarde, verbonden met onze gemeentes in Nederland, die op datzelfde moment ook in de naam van God samen zijn. Dat vertellen we ook aan de gemeente, met de groeten natuurlijk en veel dank omdat we het als een zegen ervaren om in hun midden te gast te zijn. We noemen ook dat we in al onze gesprekken deze weken, zoveel kunnen leren van de mensen die we ontmoeten. Het is inspirerend om zoveel verhalen te horen over hoop en kracht en te zien hoe groot het uithoudingsvermogen en geloof is om met beperkte middelen kerk te zijn in woord en daad.

“Hoe doen jullie dat?” was dan ook één van onze vragen na de kerkdienst aan de predikanten en enkele gemeenteleden. “Creatief zijn”, was het antwoord, “geld vinden buiten de kerk als het er binnen de gemeente niet is, en professionele bedelaars worden.” Bekende woorden, voor een diaconaal predikant zoals ik. Het is steeds weer verrassend, dat er zoveel momenten van herkenning en overeenkomsten zijn, deze dagen, tussen ‘hier’ en ‘daar’.

Met een hartelijke groet, ook namens de rest van de groep,

Ds. Annemieke Kelder, diaconaal predikant Leiden

Toen Nelson Mandela als eerste zwarte president van Zuid-Afrika werd ingezworen, las hij een gedicht voor met de titel: ‘Die kind wat doodgeskiet is by Nyanga’. Een prachtig gedicht waarin de geschiedenis van geweld, die Zuid-Afrika kenmerkte tijdens de apartheid, op treffende en ontroerende wijze onder woorden wordt gebracht. Een gedicht dat tegelijkertijd laat zien dat ‘die kind nie dood is nie’. Dat kind leeft. Het laat zich niet uitbannen.

Iets van die veerkracht en moed kwamen we vanochtend tegen toen we Trust Feed bezochten. In 1988 werd in dit dorp, tijdens een begrafenis, het vuur geopend op de aanwezigen. Elf mensen kwamen om. Afgelopen juni hebben de overlevenden een gebouw in gebruik genomen, dat niet alleen dienst doet als gedenkplaats, maar ook als kerk. Het gebouw heeft de vorm van een kruis. Op de achterwand hangt een plaquette met de namen van hen die destijds vermoord zijn.

In dit bijzondere gebouw ontmoetten we een aantal mensen uit de gemeenschap. Ze vertelden hoe de slachtpartij leidde tot een tijd van wantrouwen en angst. Ze vertelden ook hoe zij, met behulp van anderen, het gesprek met elkaar zijn aangegaan over dat wat er toen is gebeurd. In het dorp wonen namelijk zowel de slachtoffers als de daders.

Ook aanwezig was een oudere vrouw die de slachting heeft overleefd. Ze werd door acht kogels getroffen en lag bijna een jaar in het ziekenhuis. Ze kon pas verder met haar leven, nadat de politieman die achter deze schietpartij zat, Brian Mitchell, naar het dorp was teruggekomen om de bewoners om vergeving te vragen. Door zijn moed was het voor haar mogelijk de mensen die nog steeds in het dorp wonen en die medeschuldig waren, maar er nog steeds over zwijgen, te vergeven.

Dat het niet alleen maar serieus was tijdens de ontmoeting, bleek achteraf toen we hoorden over één van ons, die heel nodig de ‘peoples toilet’ moest gebruiken. Een van de dorpelingen liet hem zien waar de WC stond. Terwijl hij gebruik maakte van de voorzieningen, viel ineens de deur naar voren; er zaten namelijk geen scharnieren in. Beide heren kwamen gierend van het lachen weer bij ons terug.

Al met al was het een dag met indringende, prachtige ontmoetingen.

Met een hartelijke groet, mede namens de rest van de groep,

Miekie Myburgh

Vandaag hebben we een dag met extra aandacht voor geweld achter de voordeur. Op het ochtendprogramma staat een uitstapje naar Richmond, ruim een uur rijden van Pietermaritzburg. In het plaatsje worden we verwelkomd door de plaatselijke predikanten en een aantal gemeenteleden. Na een voorstellingsrondje, steken ze gelijk van wal en vertellen uitgebreid over de problemen van de plaatselijke bevolking. “De vrouwen kunnen geen eten koken omdat hun mannen gefrustreerd zijn. De mannen gaan ‘s ochtends op stap om ergens alcohol te drinken.  Als ze ‘s avonds weer thuis komen, eisen ze eten. De vrouwen hebben niets om aan hun mannen te geven. Ze kunnen geen eten koken, omdat er geen geld is. Vaak beginnen de mannen dan de vrouwen en kinderen te schoppen en te slaan. Er is grote behoefte aan een opvanghuis waar deze vrouwen kunnen schuilen. Maar de mensen in Richmond zijn te arm om een dergelijk project te financieren.”  

De predikanten leggen tijdens het gesprek  voor ons een verrassend verband tussen de problemen van de mensen in Richmond en de tijd van de apartheid. In Richmond en omgeving heeft destijds een felle strijd gewoed tussen de aanhangers van de ‘Inkatha Freedom Party (IFP)’ en de ’United Democratic Front’ (UDF, sterk gelieerd aan het ANC). Deze strijd was buitengewoon fel en gewelddadig, omdat de apartheidsregering de IFP ondersteunde. Mensen vermoordden elkaar en staken elkaars huizen, scholen en gemeenschapsgebouwen in brand. Een deel van de bevolking  vluchtte de bossen in. Velen kwamen om, verloren hun banen of werden dakloos. De kinderen konden ook niet meer naar school, omdat die verwoest was. Het was voor de mensen vervolgens ook haast onmogelijk om een nieuwe toekomst op te bouwen. Hoe moest je aan geld komen voor een nieuw huis of eten? Jonge meisjes en vrouwen gingen de prostitutie in om geld voor het dagelijks eten te verdienen. En vooral de mannen grepen steeds vaker naar alcohol en drugs om hun problemen even te kunnen vergeten.  

’s Middags,  weer terug in het Dominicaans Centrum van Pietermaritzburg, deed een tiental dames van de ‘Circle of Concerned African Women Theologians’ met ons een bijbelstudie over 2 Samuel 13. Het is het verhaal over Tamar die door haar broer wordt verkracht. Het was een indrukwekkende bijbeluitleg, niet alleen met woorden maar ook met liederen en toneel. Het bracht ons nog wat dichter bij de vrouwen van Richmond.  

Met een hartelijke groet, ook namens de rest van de groep,     Bärbel Goedeking

Gisteren hadden we een rustdag. Nou ja, wat heet…’s Morgens hebben we uitgebreid door Tala gelopen, een wildpark in de buurt van Pietermaritzburg. Als je maar stil was (wat de praatgrage predikanten onder ons wel wat moeite kostte), zag je giraffen, neushoorns, waterbokken en nog wat andere exotische dieren. Aan het einde van de middag hebben we bij een prachtig ondergaande zon (en 10 graden Celsius!) in een pushlandrover een rondrit door het park gemaakt. We kwamen een rijke schakering aan beesten tegen, variërend van zebra’s en gnoes, tot nijlpaarden en impala’s.  

Als gids hadden we een jonge jongen, die erg enthousiast kon vertellen. Er was haast geen vraag te bedenken waar hij geen antwoord op had. We weten dus inmiddels perfect hoe oud de verschillende diersoorten in het park worden, op welke leeftijd ze seksueel actief worden, hoe lang de zwangerschap duurt etc. De beknoptheid van deze dagboekjes laat niet veel ruimte om onze kennis hier verder te etaleren. Maar schroom niet om ons bij thuiskomst te overhoren.  

Zuid-Afrika heeft nog een lange weg te gaan voordat de immense pijn, voortgekomen uit de Apartheid, vergeten is. Toch zijn we tijdens onze reis ook tal van sterke mensen tegengekomen, die zich niet laten intimideren door de pijn uit het verleden, maar met een gelovige koppigheid vasthouden aan een droom. Het was een prachtige, indringende en vooral inspirerende reis. Met een hartelijke groet, ook namens (de paar overgebleven) andere deelnemers,  Hans Snoek 

We zitten enigszins weemoedig met een klein clubje bij elkaar in het elegante restaurant van het vliegveld, wachtend op de KLM-vlucht naar huis. Een uurtje geleden hebben we afscheid genomen van vier deelnemers. Zij blijven nog enige tijd hier in Zuid-Afrika. Het is een vreemd idee om dit prachtige, maar ook tragische land te gaan verlaten.